Extra aandacht voor legionella bij afvalwaterzuiveringsinstallaties

Provincie Gelderland heeft extra aandacht voor het voorkomen van verspreiding van legionella door afvalwaterzuiveringsinstallaties (AWZI’s). Uit onderzoek van het RIVM bleek vorig jaar dat deze installaties mogelijk een verhoogd risico op verspreiding van legionella naar de omgeving met zich meebrengen. Bij 12 afvalwaterzuiveringsinstallaties in Gelderland is volgens het RIVM groei en verspreiding van de legionellabacterie aannemelijk. Bij drie daarvan is ook daadwerkelijk legionella geconstateerd. Daarom zijn extra maatregelen nodig om mogelijke verspreiding te voorkomen.

Onder andere bij controles bij papierfabriek SK Parenco in Renkum zijn legionellabacteriën in de afvalwaterzuiveringsinstallatie gevonden. Het bedrijf was al actief gestart met het treffen van maatregelen. Omgevingsdienst Regio Arnhem heeft het bedrijf verzocht om aanvullende maatregelen te treffen om de mogelijke verspreiding van legionellabacteriën naar de omgeving te voorkomen. Een van de mogelijke maatregelen is het afdekken van beluchtingsbassins. Een andere maatregel is een onderzoek dat SK Parenco verzocht is om te doen naar de mogelijkheden om processen verder aan te passen.

Advies GGD
Provincie Gelderland wil de maatregelen om verdere risico’s te beperken. Daarin volgt Gelderland de landelijke richtlijn. Daarnaast is gezondheidskundig advies gevraagd van GGD Gelderland-Midden. De meeste mensen worden niet ziek als ze legionellabacteriën inademen. Als mensen wel ziek worden en zich bij de huisarts melden, geeft de huisarts de ziektegevallen door aan de GGD. Uit de registratie van de GGD blijkt dat er in een straal van drie kilometer om het bedrijf tussen juli 2017 en maart 2020 vier legionella-patiënten zijn gemeld. Bij deze patiënten is de oorzaak van de besmetting niet bekend en ook niet verder te achterhalen. Hoewel de oorzaak onbekend is, adviseert de GGD toch om maatregelen te treffen om de AWZI als mogelijke bron uit te sluiten.

Voorkomen
Provincie Gelderland wil zoveel als mogelijk verspreiding van de legionellabacterie via afvalwaterzuiveringsinstallaties naar de omgeving voorkomen. Daarom heeft de provincie met de omgevingsdiensten al een aanpak voor bedrijven met een AWZI opgesteld. De basis voor deze aanpak is een landelijk ontwikkeld stappenplan. Conform dit stappenplan is de GGD gevraagd om advies. Ook wordt de omgevingsvergunning van de bedrijven met een AWZI aangepast.

Betere regelgeving noodzakelijk
Landelijk is er ook aandacht voor de legionella problematiek. Op dit moment ontbreekt een goed juridisch kader om bedrijven te dwingen om maatregelen te nemen om de omgeving te beschermen. In de wet is geen norm opgenomen waarin staat hoeveel legionella in een AWZI mag zitten. Er wordt aangedrongen op aanpassing in de wet- en regelgeving.

Vragen
In onze lijst met veel gestelde vragen vindt u antwoorden op vragen over legionella, en contactpersonen bij uw gemeente en bij GGD Gelderland Midden.


Veel gestelde vragen en antwoorden

Wat is legionella?
De legionellabacterie groeit in water met een temperatuur tussen de 20 en 50 graden Celsius. Als het water in hele kleine druppeltjes (nevel) in de lucht komt, kan iemand de bacterie inademen en besmet raken. Van nature komt de bacterie voor in grond en in water.

Word ik ziek van de legionella bacterie?
De meeste mensen worden niet ziek als ze de legionella bacterie inademen. Als er klachten ontstaan, gebeurt dat binnen twee tot twintig dagen nadat de bacterie is ingeademd. Sommige mensen krijgen milde, griepachtige klachten. Dat gaat na een paar dagen vanzelf weer over. Heel soms veroorzaakt de legionellabacterie een ernstige longontsteking. Dat heet ook wel veteranenziekte of legionellalongontsteking. Van een longontsteking kan je ernstig ziek worden. Sommige mensen overlijden hieraan. Er is een behandeling voor legionella, hiervoor wordt antibiotica gebruikt. Er bestaat geen vaccin tegen de legionellabacterie. Mensen die meer kans hebben om een ernstige longontsteking te krijgen zijn ouderen, mensen met een slechte gezondheid of een verminderde afweer en rokers. Longontsteking door legionella komt bijna nooit voor bij mensen die jonger zijn dan 40 jaar. Meer informatie over legionella vindt u op Thuisarts.nl.

Hoe raken mensen besmet met legionella?
Als mensen kleine druppeltjes water met de legionellabacterie inademen, komt de legionellabacterie in de longen terecht. Daar kan de bacterie klachten veroorzaken. Mensen worden niet ziek door het drinken van besmet water. Een patiënt draagt de legionellabacterie niet over naar andere mensen.

Het inademen van hele kleine druppeltjes water met legionella kan gebeuren bij:

  • Sproeien van water zoals bij douches, fonteinen of hogedrukspuiten.
  • Luchtbellen brengen in water zoals bij bubbelbaden. De laatste jaren zijn enkele patiënten gelinkt aan een specifiek type afvalwaterzuiveringsinstallaties waar ook lucht aan het water wordt toegevoegd. Op dit moment loopt een onderzoek om het risico van dit soort afvalwaterzuiveringsinstallaties in kaart te brengen.
  • Luchtbevochtiging door apparaten die water vernevelen. Voorbeelden zijn apneuapparatuur en sommige luchtkoelers.
  • Natte koeltorens (waterinstallaties die gebouwen of industriële processen koelen door vernevelen van water).

Ik heb luchtwegklachten. Kan het zijn dat ik besmet ben met de legionellabacterie?
Ja, dat kan. Maar die kans is heel erg klein. De kans dat de klachten komen door een virus of een andere bacterie is veel groter. Denk op dit moment bijvoorbeeld aan het coronavirus of een verkoudheid.

Ik heb luchtwegklachten. Wat moet ik doen?
U moet zich aan de maatregelen houden die gelden voor het coronavirus: thuis blijven en uitzieken. Ook als u denkt dat u ziek bent door legionella moet u zich hier toch aan houden. Vertrouwt u het niet/voelt u zich te ziek? Neem dan contact op met de huisarts.

Ik woon dicht bij een waterzuiveringsinstallatie. Kan ik nu beter binnen blijven (als het waait)?
Nee, dat is niet nodig. Het risico is erg klein en de bedrijven nemen maatregelen om het verder te beperken.

Is het aantal legionellabesmettingen bij afwaterzuiveringsinstallaties hoger dan op andere plekken?
Dat is moeilijk te zeggen. In de eerste plaats zijn er geen cijfers beschikbaar voor die specifieke gebieden. Daarnaast komt legionella niet vaak voor. Elk jaar zijn er in Nederland tussen de 300 en 400 patiënten waarvan bekend is dat ze een longontsteking door legionella hebben. De laatste jaren neemt het aantal patiënten toe. In 2017 waren het er ruim 550. Doordat het om kleine aantallen gaat is er al snel sprake van verschillen tussen plekken (één patiënt meer of minder maakt dan een groot verschil).

Het RIVM heeft onderzoek gedaan naar legionella en afvalwaterzuiveringsinstallaties. Waar kan ik meer informatie hierover vinden?
Meer informatie vindt u op de website van het RIVM.

Mijn vraag staat hier niet bij. Waar kan ik mijn vraag stellen?
Hebt u een gezondheidsvraag? Dan kunt u bellen met GGD Gelderland-Midden: 088- 8446 000

U kunt ook contact opnemen met uw gemeente of met Provincie Gelderland.

Gemeente Overbetuwe | communicatie@overbetuwe.nl | 14 0481

Gemeente Renkum | mevrouw M. Hutting | m.hutting@renkum.nl of 026 33 48 111

Gemeente Wageningen | de heer Van de Geijn | Wim.van.de.Geijn@Wageningen.nl of 0317 492 846

Provincie Gelderland | Provincieloket | provincieloket@gelderland.nl of 026 359 99 99