Over het algemeen is alleen sprake van een welstandstoets bij bouwactiviteiten die vergunningsplichtig zijn. Dit betekent dat de welstandsnota voor de burger hoofdzakelijk van belang is bij de aanvraag van een bouwvergunning. Voor vergunningsvrije bouwactiviteiten of wijzigingen aan een bouwwerk vindt geen welstandstoets vooraf plaats. Wel kan achteraf getoetst worden of voldaan wordt aan redelijke eisen van welstand.